Nhân kỷ niệm 72 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954 – 7/5/2026), khi cả nước đang sục sôi hướng về những trang sử vàng chói lọi, thì ở một góc khuất nơi quê hương Quảng Trị (mới), có một kiệt tác tri ân đang chịu thân phận lạnh lẽo nhất mà một tác phẩm nghệ thuật có thể gánh chịu: bị lãng quên ngay trên mảnh đất đã sinh ra nó.
Ảnh: Triển lãm BST chân dung huyền thoại Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp năm 2010
Suốt 17 năm qua, bức tranh ghép gáo dừa kỷ lục “Anh hùng Điện Biên” của họa sĩ Võ Quý Quốc – người con của đất Lệ Thủy – vẫn nằm im lìm trong kho lưu trữ của Bảo tàng tỉnh, chưa một lần được đưa ra ánh sáng trong các dịp lễ trọng đại nhất của dân tộc. Một sự im lặng đến xót xa, đến nghẹn lòng.
Từ 9.000 mảnh gáo dừa đến một bản trường ca lịch sử
Năm 2009, nhân kỷ niệm 55 năm chiến thắng Điện Biên Phủ và chào mừng đại thọ 99 tuổi của Đại tướng Võ Nguyên Giáp – vị tướng huyền thoại của dân tộc – họa sĩ, “kỷ lục gia” Võ Quý Quốc đã quyết định làm một điều chưa ai từng làm: tạo nên một bức tranh ghép gáo dừa hoành tráng để tri ân những người đã viết nên trang sử bất tử ấy.
Không phải bằng sơn dầu sang trọng, không phải bằng chất liệu đắt tiền – ông chọn gáo dừa. Thứ vật liệu thô mộc, dân dã, gắn liền với đất đai và mồ hôi của người lao động Việt Nam. Chính sự lựa chọn ấy đã nói lên tất cả về tâm hồn của người nghệ sĩ này: chân chất, sâu nặng và đầy tự trọng dân tộc.
Hơn 9.000 vỏ gáo dừa được thu thập, chọn lựa, ghép nối tỉ mỉ. Bức tranh hoàn thành với chiều dài 10,8 mét – một con số kỷ lục được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam chính thức công nhận. Trải dài trên diện tích ấy là cả một thế giới hào hùng: hình ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp uy nghiêm trong ánh hào quang lịch sử, những đoàn dân công hỏa tuyến oằn lưng gánh đạn, những chiến sĩ Điện Biên kiên gan bền chí trong khói lửa mịt mù. Tất cả hiện lên sống động, mạnh mẽ và xúc động đến lạ thường qua những mảnh gáo dừa tưởng chừng vô tri.
Ảnh: Họa sĩ Võ Quý Quốc đại diện tỉnh Quảng Bình nhận Bằng khen người thợ trẻ giỏi toàn quốc
Khi tác phẩm hoàn thành, Võ Quý Quốc đã có một quyết định không phải nghệ sĩ nào cũng đủ dũng cảm để làm: hiến tặng toàn bộ tác phẩm cho tỉnh Quảng Bình – quê hương của ông. Không đòi hỏi thù lao, không đặt điều kiện. Chỉ một tâm nguyện giản dị mà thiêng liêng: để hồn thiêng sông núi và khí phách Điện Biên mãi tỏa sáng trên quê hương, để các thế hệ con cháu được nhìn thấy, được rung cảm, được tự hào.
17 năm – Một thế hệ trưởng thành, một tác phẩm chìm trong bóng tối
Những ngày triển lãm đầu tiên, bức tranh thu hút sự chú ý rộng rãi. Danh hiệu kỷ lục Việt Nam được trao. Báo chí đưa tin. Rồi… tất cả lặng im.
17 năm. Đủ để một đứa trẻ sơ sinh trở thành thanh niên bước vào đời. Đủ để nhiều thế hệ học sinh đến trường rồi ra trường mà chưa một lần được chiêm ngưỡng tác phẩm lịch sử này ngay trên quê hương mình. Bức tranh “Anh hùng Điện Biên” – mang trong mình hồn vía của cả một trận đánh chấn động địa cầu – cứ thế nằm trong kho, lặng lẽ, vô danh, như thể nó chưa từng tồn tại.
Điều gì đã xảy ra? Câu hỏi ấy không dễ trả lời. Nhưng kết quả thì rõ ràng đến đau lòng: một tác phẩm nghệ thuật lịch sử được trao tặng bằng cả tâm huyết và tài sản cá nhân đang mục ruỗng dần theo năm tháng trong kho lưu trữ, trong khi mỗi dịp 7/5 về, chúng ta lại loay hoay tìm kiếm những hình thức tưởng niệm xứng tầm với chiến thắng vĩ đại ấy.
Nỗi đau của người nghệ sĩ bị chính quê hương lãng quên
Với một người làm nghệ thuật, điều đáng sợ nhất không phải là thất bại – mà là sự thờ ơ. Không phải là bị chỉ trích – mà là bị lãng quên.
Võ Quý Quốc đã dành những năm tháng đẹp nhất của đời nghệ sĩ, những đồng tiền tích cóp được, và cả uy tín nghề nghiệp của mình để tạo ra “Anh hùng Điện Biên”. Ông không làm điều đó vì danh lợi – một người chọn chất liệu gáo dừa thay vì sơn dầu đã tự nói lên điều đó. Ông làm bởi vì ông yêu đất nước này bằng một tình yêu thô mộc, chắc chắn như chính những mảnh vỏ dừa ông đã dày công gom nhặt.
Và đổi lại, ông nhận được gì? Một chỗ trong kho lưu trữ. Một lớp bụi dày theo năm tháng. Và 17 năm câm lặng từ chính mảnh đất đã nuôi ông khôn lớn.
Có lẽ đau đớn nhất với Võ Quý Quốc không phải là việc bức tranh bị cất kho – mà là mỗi năm, khi dịp 7/5 lại về, khi cả tỉnh nhà trang hoàng rực rỡ kỷ niệm Điện Biên, ông lại biết rằng “đứa con tinh thần” của mình vẫn đang nằm đâu đó trong bóng tối, cách nơi người ta kỷ niệm chỉ vài bước chân.
Ảnh: Họa sĩ – Kỷ lục gia Võ Quý Quốc và bức tranh “Anh hùng Điện Biên”
Đã đến lúc trả lại ánh sáng cho “ngọn lửa Điện Biên”
Câu chuyện của Võ Quý Quốc và bức tranh “Anh hùng Điện Biên” không chỉ là câu chuyện của một cá nhân hay một tác phẩm đơn lẻ. Đây là câu chuyện về cách chúng ta đang ứng xử với di sản văn hóa và nghệ thuật lịch sử – những tài sản vô giá mà nếu không được gìn giữ và phát huy đúng cách, sẽ âm thầm biến mất mà không một tiếng kêu.
Nhắc lại chuyện này vào dịp kỷ niệm 72 năm Điện Biên Phủ không phải để tạo ra tranh cãi. Mà để đặt ra một câu hỏi chính đáng, cần thiết và cấp bách: Liệu Bảo tàng tỉnh Quảng Bình, các cơ quan văn hóa liên quan có thể sớm tìm cho bức tranh này một vị trí xứng đáng – một không gian trang trọng để công chúng và thế hệ trẻ được thấy, được hiểu, được tự hào?
Một tác phẩm dài 10,8 mét, kết tinh từ hơn 9.000 mảnh gáo dừa, mang trong mình hình ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp và hào khí Điện Biên bất diệt – tác phẩm đó xứng đáng được trưng bày, được chiêm ngưỡng, chứ không phải được cất giữ như một vật phẩm vô danh trong kho tối.
Đừng để ngọn lửa Điện Biên mà Võ Quý Quốc đã nhóm lên từ những mảnh gáo dừa thô mộc phải tắt lịm trong bóng tối của sự thờ ơ. Trân trọng nghệ thuật chính là trân trọng lịch sử. Và trân trọng tấm lòng của người nghệ sĩ chân chính – chính là cách để chúng ta xứng đáng với những gì cha ông đã hy sinh tại lòng chảo Điện Biên năm ấy.
BTV: Nguyễn Trung – Truyền hình KVTV
Chuyên mục: ĐỜI SỐNG - XÃ HỘITin nổi bậtTin Tức
Tag:
